Cirit Nasıl Oynanır? Kuralları Nelerdir?

Cirit atma oyunu atla oynanan spor dallarından birisidir. Elinde tutmuş olduğu mızrak (cirit) ile at üstünde atını sürerken rakibini hedef alarak, isabet ettirmesi durumunda da üstün gelmesine dayalı, belli başlı kuralları olan bir spordur.

Oyunun içeriği nedir?

Savaş sırasında düşmanı (rakip takımı) yenmeye yönelik yapılan hamleler ile güçlü olan takımın kazanması cirit oyununun ana özelliğidir. Örneğin rakibi affetme veya bağışlama özelliği ile diğer rakip oyunculu sporlardan ayrı bir yeri vardır. Rakip bağışlandığından takım ve sporcu puan kazanır. Aslında bu sporun en önemli vurgusu; güçsüz, bitap (yorgun olmak, bitkin düşmek) olan rakibi, zayıf anında onu bağışlayarak, vurmamak ve sonuç olarak affetmektir. Bu bağlamda Cirit Atma oyunu erdemli olmanın, ahlakın ve yeri geldiğinde bağışlayıcı olabilmenin mümkün olabildiğini gösteren güzel bir spor dalıdır. Bu asaletle ilgili bir durumdur.

Cirit oyunu aynı zamanda bir Ata sporumuzdur.

Cirit oyunu en çok nerelerde oynanıyor?

Tokat, Söğüt, Bayburt, Erzurum, Kars, Ardahan, Erzincan ve Sivas yörelerinde cirit oyunu müsakabaları düzenlenmektedir. Anadolu 'da Atlı Spor Kulüpleri - Cirit Kulüpleri git gide artış göstermektedir. Türkiye Spor Dalları Federasyonu ile birlikte her yıl her mevsim spor müsakabaları düzenlenir.

Cirit Oyunu Terimleri;

Diğer spor dallarındaki gibi cirit oyunundanda bazı terimler vardır. Bunlar aşağıda anlatıldığı gibi oyunun kendisi ve oyun içerisinde kulllanılan nesneler ile ilgilidir.

  • Oyunla ilgili olanlar : Cirit oynanan saha için Alan , ahaliyi oyundan haberdar etmek için davul ve zurna ile oyun öncesi ve oyun oynanırken de oyuna renk katması maksadıyla özel ritmlerde çalınan müziğe Cirit Havası, oyundan önce atları oyuna motive etmek maksadıyla oyunun oynandığı yöreye özel olarak yine davul-zurna ile çalınan müziğe At Oynatma Havası, beş kişiden oluşan takıma Bölük , yedi kişiden oluşan takıma da Alay denir.
  • Sporcularla ilgili olanlar: Atlı askere süvari anlamında Osmanlı, cirit oyununda iyi at binenler ve at sürmekte becerisi olan oyunculara Sipahi, at üzerinde hâkimiyet sağlamak, ve hüner göstermek eylemine At Oynatmak, kendi içlerinde hiyerarşik bir düzende atlı olarak cirit oyununa katılan takım gücüne Seğmen, at üzerinde beceri ve hüner gösteren oyuncuya, biniciye At Cambazı , cirit oyununda at üzerinde sıra halinde duranlara Menzil, bir kolunda işaret bulunan takım kaptanına Takım Kolbaşısı , attığı ciridi rakibinin atına isabet ettiren oyuncuya Acemi, oyun esnasında isabet alıp ölen kişilere Şehit denir.
  • Atlar tarafında;
    • Rahvan: At eğer iki ayaklarıyla koşuyormuş gibi yani arka ayaklarını ön ayakları hizasına getirerek eş zamanlı, düzenli yürüyüş şekline denir.
    • Rahvan At: Binicisini sarsmadığı duruma denir.
    • Aheste: Arka kalçalarına yüklenerek yavaş yürümesidir
    • Tırısa Kalkmak: Hızlı, sert bir şekilde ayaklarını çapraz atmak süretiyle yürümesidir.
    • Dörtnal: Süratli koşma şeklidir. En hızlı koşma şekline Hücum Dörtnalı denir.
    • At Başı: Atlardan her ikisinin de aynı hizada olmasıdır.
    • Dizgin: Atın başına takılan başlığa denir.
    • Eyer: Atın üstüne konan ve at binicisinin oturduğu, kayışlar ile bağlı kesi olmayan üzengilerden oluşan bel kısmından bağlanmış donanıma denir.
  • Sporcular tarafında;
    • Osmanlı; Süvari anlamına da gelen atlı askere denir.
    • Sipahiler; Ata iyi binenler, atı iyi süren oyunculara denir.
    • At Oynatmak; Hünerlerini gösteren, ata iyi hakim olan sporculardır.
    • Seğmen; Belirli bir düzenleri olan takım halinde cirit oyununa katılanlara denir.
    • At Cambazı; Becerilrini, yeteneklerini at üzerinde gösteren kişiye denir.
    • Menzil; At üzerinde sıra şeklinde durabilenlere denir.
    • Takım Kolbaşısı; Kolunda bir bez parçası sarılı olan vey aişareti olan sporcuya takım kaptanına denir.
    • Acemi; Atılan ciriti rakibin altına isabet ettiren oyuncuya denir.
    • Şehit; Oyun içerisinde isabet alınıp ölmesi durumuna denir.
  • Oyun tarafında;
    • Alan; Cirit oyununun oynandığı sahaya denir.
    • Cirit Havası; Oyunu izlemeye gelenleri eülendirmek, oyun öncesinde insanları haberdar etmek iin çalınan müziklerdir. Genellikle davul ve zurna ile çalınır.
    • At Oynatma Havası; Davul ve zurna ile bu sefer atları oyun havasına sokmak için oyun hangi yörede oynanıyorsa o yöreye ait olarak çalınan müziğe denir.
    • Bölük; 5 kililik takıma denir.
    • Alay; 7 kişilik takıma denir.

Cirit oyununun kuralları nelerdir?

Atların üzengileri kontrol edilir ve sonrasında maçı hakemler başlatır. Takımı kolbaşısı tüm hareketlerden sorumludur. Takımı o yönlendirir. Oyun genelinde zamanında ya da zamasız çıkış yapanlara ya da aynı seferde çift çıkan oyuncuları engelleyebilirler. saflarını almış diğer oyuncuların ileri veya geride 5 metre mesafeli, alay noktasında durmalarını sağlamakla yükümlüdürler.

Takımların bölük düzenlerinde, 2 'li, alay durmunda ise 3 'lü yedenk oyuncularu olur. Yedek oyuncular saha hakeminin arkaasında ve kendi sahalarında açıkta beklemek zorundadırlar. Oyuncu değiştirme ise oyun durakladığı zamanda saha hakemi (yedek hakem) baş hakemi bilgilendirmesiyle yapılabilir. Oyun esnasında en fazla 3 oyuncu değiştirilebilir. Oyundan alınmış olan oyuncu, tekrardan oyuna dahil olamaz.

Oyuncuların arkalarında ve atların üzerlerindeki formalarında veya giysilerinde numaral yazılıdır. At üzerindeki ve cirit oyuncusunun üzerindeki numara aynı numaradır. 

Takım formaları her 2 takım içinde aynı olabilir. Böyle bir durumda ise, aynı renkten olan 1. takımın numararı 1 'den başlar ve 10 'da biter, diğer aynı renkteki takımın da 11 'den başlar 20 'de biter.

Oyun, kura sonunda sahayı kaybeden takımla başlar. Alayın çıkışı alay durağından yapılır. Ekern çıkış yapılması durumunda, yasak saha, çift erken çıkış olması durumunda ise; atış sahasının dışından atış yapılması olarka cezalandırılır. Hatalı durumdaki oyuncular Alay durağına döndükten sonra, diğer takım arkadağı oyuncusu hamle yapmaya çalışabilir. Ciritçi, rakip oyunculardan birine oyun sahasındayken tam veya yarım çark yapmak suretiyle ciritini fırlatabilir. 2 kerden fazla çark yapmak yasaktır. Cirit oyunu genelde gösteri oyunu olduğu için rakip oyuncu ciritten kurtulmak için bir takım şovlar yapabilir. Atın üzerinde sağa sola yatmalar atın altına yatmalar bu şov hareketlerinden bir kaçıdır. Bazı oyuncular ise rakibi kaçış çizigisi hizasına gelene kadar kovalar ve ciritlerini atarlar. İsabet ettirdiklerinde de puanlarını alırlar. Oyun sırasında baş veya yüz kısımlarına cirit isabet etme durumunda oyuncular yaralanablirler. Bu tür isabet durumlarında ölümler bile olabilmektedir. Sporcu er meydanında ölmüş sayılır.

Cirit oyununda puan hesaplamasında puanı en fazla olan takım cirit oyununun galibi sayılmaktadır. Cirit oyununun hakemi oyunu ve kuralları iyi bilen kişiler tarafınca yapılır. Hakemin kararı ve puanlaması esas alınır.

  • Puan kazandıran hareketler nelerdir?
    • 4 puan kazandıran hareketler; rakibe alay durağındayken ciritin isabet etmesi, oyun alanı içerisinde çelme yapmak,
    • 3 puan kazandıran hareketler ise; rakibe alan içinde ciritin isabet etmesi, rakibin hamlesine engel olma veya bozma, hedef alındığı sırada üzerine gelen ciridi havada yakalamak, turmak, rakibe cirit atmaktan vazgeçme (bağışlama, affetmek), tehlikeli olabilecek bir hareket halinde puandan vazgeçmek
  • Puan kaybettiren hareketler nelerdir?
    • 1 puan kaybettiren hareketler; atı ile karşı rakibin alay bölgesie girme, yasak sahanın ihlal edilmesi, yan çizgiyi geçmek, atış sahası dışından atış yapmak cirit atma sırası geldiğinde bunu cirit atmamak, sahasından erken çıkış yapmak ya da çift çıkış yapmak, attan izinsiz şekilde inmek, yasak saha içerisinde 3 den fazla oyuncunun bulunması durumları, hamle hakkı olan oyuncunun yan çizgiden oyuna dahil olması, atış alanında ciriti kasten yere atmak, fırlatmak, ciriti elinden düşürmek (istemeyerekte olsa)
    • 3 puan kaybettiren hareketler; atını rakip oyuncuya bilerek çarptırmak, attan düşmek, karşı alay içerisine bilerek girmek, rakibi yakaladığı anda, gereken pozisyonda bağışlamama, ciridin yakın mesafeden atılması, ciridin rakibin atına bilerek isabet ettirmek.